Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Sosyal psikolog Philip Zimbardo 1971 yılında toplumun bireylere biçtikleri rolleri sahiplenmelerini incelemek için bir deney hazırlama kararı verdi. Zimbardo’nun deneyi tarihe Stanford Hapishanesi deneyi olarak geçti.

BİLİM-TEKNOLOJİ 30.04.2019, 16:54
Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Zimbardo deneyi yapabilmek için Stanford Üniversitesi'nin Psikoloji bölümünün bodrum katında sahte bir hapishane yaptırdı. Deneyde kullanmak üzere 24 erkek öğrenci belirledi. Öğrencileri 2 gruba ayırarak gardiyanlar ve mahkûmları oluşturdu. Zimbardo ise bu hapishanenin müdürü oldu. Deneye katılan her öğrenciye günlük olarak ücret ödeyeceğini ve deneyin iki hafta süreceğini önceden duyurdu.

Deneyde mahkûmları temsil eden gruba, deneyin sonuna kadar gardiyanların tüm söylediklerini yapmakla yükümlü olduklarını söyledi. Gardiyanlara ise mahkûmların canını sıkacak davranışlarda bulunmalarını, mahkûmların üzerinde baskı kurarak hayatlarını yürütebilmek için gardiyanlara mecbur olduklarını hissettirmelerini istemişti. Gardiyanlara olabildiğince sert davranmaları uyarısında bulunmuştu fakat şiddet uygulamayı yasaklamıştı.

Deney tamamen gerçeğe uygun hazırlandı

Deney başladığında her şey gerçeğe uygun olarak tasarlanmıştı. Mahkûmlar polis tarafından silahlı soygun suçlamasıyla evlerinin önünden tutuklanarak hapishaneye getirildi ve mahkûm kıyafetleri giydirildi. Gardiyanlara da gerçek gardiyan kıyafetleri giydirilerek, ellerine tahta sopalar verildi.

Mahkûmlar 4 farklı hücreye 3’er kişilik gruplar halinde yerleştirildi. Deneyin ilk aşaması başarılı şekilde tamamlanmış oldu. Artık tepkileri inceleme dönemi başlamıştı. İlk gün ciddi bir sorunla karşılaşılmadan sona erdi.

Deneyin 2. gününde bazı mahkûmlar gardiyanların davranışlarına isyan ederek kapılarına yataklarını dayayarak, kapıların açılmasını engellediler. Gardiyanların sözlerine itaat etmeyeceklerini ilan ettiler.

Deney başladıktan henüz sadece birkaç gün geçmişti ki birkaç gün önce üniversite öğrencisi olan gençler vahşi birer yaratığa dönüşmüştü. Gardiyanlar mahkûmlara şiddet uygulamaya başlamış, mahkumlar ise her geçen gün daha fazla sessizleşerek korkaklaşıyorlardı.  

Mahkumların psikolojileri bozuluyor

Gardiyanlar karanlık bir hücre oluşturdular ve sözlerini dinlemeyenleri bu hücreye kilitliyorlardı. İsyancıların yatak ve çarşaflarını alarak demir ranzaların üzerinde uyumalarını sağlıyorlardı. İsyana katılmayanları ise özel hücrelere alarak yemek veriyorlardı. Yemek yemeyen mahkûmları ise cezalandırmak için yine karanlık hücreye atıyorlardı.

Deneyin ikinci gününde mahkûmlardan birisi psikolojik olarak sorunlar yaşamaya başladı. Bağırıyor, küfürler ediyor, kontrolsüz öfke nöbetleri geçiriyordu. Zimbardo durumdan etkilenerek mahkûmu deneyden uzaklaştırdı ve salıverdi.

Deney belirlenen süreden önce sonlandırıldı

Deneyin 6. gününde mahkûmların psikolojisi iyiden iyiye bozulmuştu. Gardiyanlar ise her geçen gün daha fazla vahşileşmiş ve önceden gizli uyguladıkları şiddeti açıktan uygulamaya başlamışlardı. Mahkûmlar ilk günlerde gardiyan sınıfındaki kişilerin kendileriyle aynı statüdeki kişiler olduklarını bildikleri için direniyorlardı fakat gün geçtikçe onlar da sinerek durumu kabullendiler. Deneyin bitmesine normal şartlarda 8 gün daha varken Zimbardo deneyi sonlandırmak zorunda kaldı.

Deney Zimbardo’yu da etkiledi

Zimbardo deneyin sonuçlarını değerlendirmeye başladığında ilk önce kendini eleştirmişti. Çünkü kendisi de hapishane müdürü rolünü öyle benimsemişti ki gardiyanların şiddet uygulamasına ses çıkarmamıştı.

Bu deney bireylerin toplumun onlara biçtiği rolleri nasıl çabuk kabullendiğini ortaya koydu. Rolleri benimsedikten sonra, kontrolden çıkarak sadece benimsedikleri rollerin gereklerini yerine getirebilmek için her şeyi yapabileceklerini gösterdi. Stanford deneyi aradan yıllar geçmesine rağmen popülerliğini korumaya devam ediyor.

Yorumlar (0)
16°
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurumspor 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Ankara Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 87
2. Barcelona 38 82
3. Atletico Madrid 38 70
4. Sevilla 38 70
5. Villarreal 38 60
6. Real Sociedad 38 56
7. Granada 38 56
8. Getafe 38 54
9. Valencia 38 53
10. Osasuna 38 52
11. Athletic Bilbao 38 51
12. Levante 38 49
13. Real Valladolid 38 42
14. Eibar 38 42
15. Real Betis 38 41
16. Deportivo Alaves 38 39
17. Celta de Vigo 38 37
18. Leganés 38 36
19. Mallorca 38 33
20. Espanyol 38 25