Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Sosyal psikolog Philip Zimbardo 1971 yılında toplumun bireylere biçtikleri rolleri sahiplenmelerini incelemek için bir deney hazırlama kararı verdi. Zimbardo’nun deneyi tarihe Stanford Hapishanesi deneyi olarak geçti.

BİLİM-TEKNOLOJİ 30.04.2019, 16:54
Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Zimbardo deneyi yapabilmek için Stanford Üniversitesi'nin Psikoloji bölümünün bodrum katında sahte bir hapishane yaptırdı. Deneyde kullanmak üzere 24 erkek öğrenci belirledi. Öğrencileri 2 gruba ayırarak gardiyanlar ve mahkûmları oluşturdu. Zimbardo ise bu hapishanenin müdürü oldu. Deneye katılan her öğrenciye günlük olarak ücret ödeyeceğini ve deneyin iki hafta süreceğini önceden duyurdu.

Deneyde mahkûmları temsil eden gruba, deneyin sonuna kadar gardiyanların tüm söylediklerini yapmakla yükümlü olduklarını söyledi. Gardiyanlara ise mahkûmların canını sıkacak davranışlarda bulunmalarını, mahkûmların üzerinde baskı kurarak hayatlarını yürütebilmek için gardiyanlara mecbur olduklarını hissettirmelerini istemişti. Gardiyanlara olabildiğince sert davranmaları uyarısında bulunmuştu fakat şiddet uygulamayı yasaklamıştı.

Deney tamamen gerçeğe uygun hazırlandı

Deney başladığında her şey gerçeğe uygun olarak tasarlanmıştı. Mahkûmlar polis tarafından silahlı soygun suçlamasıyla evlerinin önünden tutuklanarak hapishaneye getirildi ve mahkûm kıyafetleri giydirildi. Gardiyanlara da gerçek gardiyan kıyafetleri giydirilerek, ellerine tahta sopalar verildi.

Mahkûmlar 4 farklı hücreye 3’er kişilik gruplar halinde yerleştirildi. Deneyin ilk aşaması başarılı şekilde tamamlanmış oldu. Artık tepkileri inceleme dönemi başlamıştı. İlk gün ciddi bir sorunla karşılaşılmadan sona erdi.

Deneyin 2. gününde bazı mahkûmlar gardiyanların davranışlarına isyan ederek kapılarına yataklarını dayayarak, kapıların açılmasını engellediler. Gardiyanların sözlerine itaat etmeyeceklerini ilan ettiler.

Deney başladıktan henüz sadece birkaç gün geçmişti ki birkaç gün önce üniversite öğrencisi olan gençler vahşi birer yaratığa dönüşmüştü. Gardiyanlar mahkûmlara şiddet uygulamaya başlamış, mahkumlar ise her geçen gün daha fazla sessizleşerek korkaklaşıyorlardı.  

Mahkumların psikolojileri bozuluyor

Gardiyanlar karanlık bir hücre oluşturdular ve sözlerini dinlemeyenleri bu hücreye kilitliyorlardı. İsyancıların yatak ve çarşaflarını alarak demir ranzaların üzerinde uyumalarını sağlıyorlardı. İsyana katılmayanları ise özel hücrelere alarak yemek veriyorlardı. Yemek yemeyen mahkûmları ise cezalandırmak için yine karanlık hücreye atıyorlardı.

Deneyin ikinci gününde mahkûmlardan birisi psikolojik olarak sorunlar yaşamaya başladı. Bağırıyor, küfürler ediyor, kontrolsüz öfke nöbetleri geçiriyordu. Zimbardo durumdan etkilenerek mahkûmu deneyden uzaklaştırdı ve salıverdi.

Deney belirlenen süreden önce sonlandırıldı

Deneyin 6. gününde mahkûmların psikolojisi iyiden iyiye bozulmuştu. Gardiyanlar ise her geçen gün daha fazla vahşileşmiş ve önceden gizli uyguladıkları şiddeti açıktan uygulamaya başlamışlardı. Mahkûmlar ilk günlerde gardiyan sınıfındaki kişilerin kendileriyle aynı statüdeki kişiler olduklarını bildikleri için direniyorlardı fakat gün geçtikçe onlar da sinerek durumu kabullendiler. Deneyin bitmesine normal şartlarda 8 gün daha varken Zimbardo deneyi sonlandırmak zorunda kaldı.

Deney Zimbardo’yu da etkiledi

Zimbardo deneyin sonuçlarını değerlendirmeye başladığında ilk önce kendini eleştirmişti. Çünkü kendisi de hapishane müdürü rolünü öyle benimsemişti ki gardiyanların şiddet uygulamasına ses çıkarmamıştı.

Bu deney bireylerin toplumun onlara biçtiği rolleri nasıl çabuk kabullendiğini ortaya koydu. Rolleri benimsedikten sonra, kontrolden çıkarak sadece benimsedikleri rollerin gereklerini yerine getirebilmek için her şeyi yapabileceklerini gösterdi. Stanford deneyi aradan yıllar geçmesine rağmen popülerliğini korumaya devam ediyor.

Yorumlar (0)
10
parçalı az bulutlu
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Alanyaspor 9 23
2. Galatasaray 10 20
3. Fenerbahçe 10 20
4. Beşiktaş 9 16
5. Kasımpaşa 10 15
6. Gaziantep FK 10 15
7. Karagümrük 10 14
8. Göztepe 9 14
9. Başakşehir 10 14
10. Konyaspor 9 12
11. Rizespor 9 12
12. Malatyaspor 9 12
13. Hatayspor 7 12
14. Trabzonspor 10 12
15. Antalyaspor 10 10
16. Sivasspor 9 9
17. Erzurumspor 9 9
18. Kayserispor 9 8
19. Denizlispor 9 6
20. Gençlerbirliği 9 5
21. Ankaragücü 8 2
Takımlar O P
1. Altınordu 11 23
2. Ankara Keçiörengücü 11 21
3. Samsunspor 11 20
4. Adana Demirspor 10 18
5. İstanbulspor 10 18
6. Tuzlaspor 10 18
7. Altay 9 16
8. Giresunspor 10 16
9. Bursaspor 11 14
10. Balıkesirspor 11 14
11. Akhisar Bld.Spor 11 13
12. Adanaspor 9 12
13. Bandırmaspor 11 11
14. Ümraniye 11 10
15. Menemen Belediyespor 9 9
16. Ankaraspor 10 8
17. Boluspor 10 7
18. Eskişehirspor 11 1
Takımlar O P
1. Tottenham 10 21
2. Liverpool 10 21
3. Chelsea 10 19
4. Leicester City 10 18
5. Southampton 10 17
6. Wolverhampton 10 17
7. Everton 10 16
8. M. United 9 16
9. Aston Villa 8 15
10. Man City 9 15
11. West Ham 9 14
12. Leeds United 10 14
13. Newcastle 10 14
14. Arsenal 10 13
15. Crystal Palace 10 13
16. Brighton 10 10
17. Fulham 10 7
18. West Bromwich 10 6
19. Burnley 9 5
20. Sheffield United 10 1
Takımlar O P
1. Real Sociedad 11 24
2. Atletico Madrid 9 23
3. Villarreal 11 20
4. Real Madrid 10 17
5. Sevilla 9 16
6. Cádiz 11 15
7. Barcelona 9 14
8. Granada 10 14
9. Athletic Bilbao 10 13
10. Elche 9 13
11. Getafe 10 13
12. Deportivo Alaves 11 13
13. Valencia 11 12
14. Real Betis 10 12
15. Osasuna 10 11
16. Eibar 10 10
17. Real Valladolid 11 10
18. Celta de Vigo 11 10
19. Levante 10 8
20. Huesca 11 7