Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Sosyal psikolog Philip Zimbardo 1971 yılında toplumun bireylere biçtikleri rolleri sahiplenmelerini incelemek için bir deney hazırlama kararı verdi. Zimbardo’nun deneyi tarihe Stanford Hapishanesi deneyi olarak geçti.

BİLİM-TEKNOLOJİ 30.04.2019, 16:54
Stanford Üniversitesi’nde bir hapishane!

Zimbardo deneyi yapabilmek için Stanford Üniversitesi'nin Psikoloji bölümünün bodrum katında sahte bir hapishane yaptırdı. Deneyde kullanmak üzere 24 erkek öğrenci belirledi. Öğrencileri 2 gruba ayırarak gardiyanlar ve mahkûmları oluşturdu. Zimbardo ise bu hapishanenin müdürü oldu. Deneye katılan her öğrenciye günlük olarak ücret ödeyeceğini ve deneyin iki hafta süreceğini önceden duyurdu.

Deneyde mahkûmları temsil eden gruba, deneyin sonuna kadar gardiyanların tüm söylediklerini yapmakla yükümlü olduklarını söyledi. Gardiyanlara ise mahkûmların canını sıkacak davranışlarda bulunmalarını, mahkûmların üzerinde baskı kurarak hayatlarını yürütebilmek için gardiyanlara mecbur olduklarını hissettirmelerini istemişti. Gardiyanlara olabildiğince sert davranmaları uyarısında bulunmuştu fakat şiddet uygulamayı yasaklamıştı.

Deney tamamen gerçeğe uygun hazırlandı

Deney başladığında her şey gerçeğe uygun olarak tasarlanmıştı. Mahkûmlar polis tarafından silahlı soygun suçlamasıyla evlerinin önünden tutuklanarak hapishaneye getirildi ve mahkûm kıyafetleri giydirildi. Gardiyanlara da gerçek gardiyan kıyafetleri giydirilerek, ellerine tahta sopalar verildi.

Mahkûmlar 4 farklı hücreye 3’er kişilik gruplar halinde yerleştirildi. Deneyin ilk aşaması başarılı şekilde tamamlanmış oldu. Artık tepkileri inceleme dönemi başlamıştı. İlk gün ciddi bir sorunla karşılaşılmadan sona erdi.

Deneyin 2. gününde bazı mahkûmlar gardiyanların davranışlarına isyan ederek kapılarına yataklarını dayayarak, kapıların açılmasını engellediler. Gardiyanların sözlerine itaat etmeyeceklerini ilan ettiler.

Deney başladıktan henüz sadece birkaç gün geçmişti ki birkaç gün önce üniversite öğrencisi olan gençler vahşi birer yaratığa dönüşmüştü. Gardiyanlar mahkûmlara şiddet uygulamaya başlamış, mahkumlar ise her geçen gün daha fazla sessizleşerek korkaklaşıyorlardı.  

Mahkumların psikolojileri bozuluyor

Gardiyanlar karanlık bir hücre oluşturdular ve sözlerini dinlemeyenleri bu hücreye kilitliyorlardı. İsyancıların yatak ve çarşaflarını alarak demir ranzaların üzerinde uyumalarını sağlıyorlardı. İsyana katılmayanları ise özel hücrelere alarak yemek veriyorlardı. Yemek yemeyen mahkûmları ise cezalandırmak için yine karanlık hücreye atıyorlardı.

Deneyin ikinci gününde mahkûmlardan birisi psikolojik olarak sorunlar yaşamaya başladı. Bağırıyor, küfürler ediyor, kontrolsüz öfke nöbetleri geçiriyordu. Zimbardo durumdan etkilenerek mahkûmu deneyden uzaklaştırdı ve salıverdi.

Deney belirlenen süreden önce sonlandırıldı

Deneyin 6. gününde mahkûmların psikolojisi iyiden iyiye bozulmuştu. Gardiyanlar ise her geçen gün daha fazla vahşileşmiş ve önceden gizli uyguladıkları şiddeti açıktan uygulamaya başlamışlardı. Mahkûmlar ilk günlerde gardiyan sınıfındaki kişilerin kendileriyle aynı statüdeki kişiler olduklarını bildikleri için direniyorlardı fakat gün geçtikçe onlar da sinerek durumu kabullendiler. Deneyin bitmesine normal şartlarda 8 gün daha varken Zimbardo deneyi sonlandırmak zorunda kaldı.

Deney Zimbardo’yu da etkiledi

Zimbardo deneyin sonuçlarını değerlendirmeye başladığında ilk önce kendini eleştirmişti. Çünkü kendisi de hapishane müdürü rolünü öyle benimsemişti ki gardiyanların şiddet uygulamasına ses çıkarmamıştı.

Bu deney bireylerin toplumun onlara biçtiği rolleri nasıl çabuk kabullendiğini ortaya koydu. Rolleri benimsedikten sonra, kontrolden çıkarak sadece benimsedikleri rollerin gereklerini yerine getirebilmek için her şeyi yapabileceklerini gösterdi. Stanford deneyi aradan yıllar geçmesine rağmen popülerliğini korumaya devam ediyor.

Yorumlar (0)
16°
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 30 63
2. Trabzonspor 30 61
3. Sivasspor 30 54
4. Galatasaray 30 52
5. Beşiktaş 30 50
6. Fenerbahçe 30 49
7. Alanyaspor 30 48
8. Göztepe 30 38
9. Gaziantep FK 30 38
10. Antalyaspor 30 37
11. Kasımpaşa 30 36
12. Gençlerbirliği 30 32
13. Denizlispor 30 32
14. Kayserispor 30 31
15. Konyaspor 30 30
16. Malatyaspor 30 29
17. Çaykur Rizespor 30 29
18. Ankaragücü 30 25
Takımlar O P
1. Hatayspor 32 60
2. Erzurum BB 32 56
3. Adana Demirspor 32 55
4. Bursaspor 32 55
5. Akhisar Bld.Spor 32 54
6. Fatih Karagümrük 32 53
7. Altay 32 51
8. Ümraniye 32 44
9. Keçiörengücü 32 44
10. Giresunspor 32 44
11. Menemen Belediyespor 32 42
12. İstanbulspor 32 37
13. Balıkesirspor 32 35
14. Altınordu 32 33
15. Boluspor 32 30
16. Osmanlıspor 32 27
17. Adanaspor 32 21
18. Eskişehirspor 32 12
Takımlar O P
1. Liverpool 33 89
2. Man City 33 66
3. Leicester City 33 58
4. Chelsea 33 57
5. M. United 33 55
6. Wolverhampton 33 52
7. Arsenal 33 49
8. Sheffield United 33 48
9. Burnley 33 46
10. Tottenham 32 45
11. Everton 32 44
12. Newcastle 33 43
13. Southampton 33 43
14. Crystal Palace 33 42
15. Brighton 33 36
16. West Ham 33 31
17. Watford 33 28
18. Aston Villa 33 27
19. Bournemouth 33 27
20. Norwich City 33 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 34 77
2. Barcelona 34 73
3. Atletico Madrid 34 62
4. Sevilla 33 57
5. Villarreal 34 54
6. Getafe 34 53
7. Real Sociedad 34 51
8. Athletic Bilbao 34 48
9. Valencia 34 47
10. Granada 34 47
11. Osasuna 34 45
12. Levante 34 43
13. Real Valladolid 34 39
14. Real Betis 34 38
15. Deportivo Alaves 34 35
16. Eibar 33 35
17. Celta de Vigo 34 35
18. Mallorca 34 29
19. Leganés 34 28
20. Espanyol 34 24