Asch deneyi: Sürü psikolojisi

Davranış kalıplarımız genel olarak diğer insanlarla benzerlik gösteriyor. Düşünce sistemimiz ve davranış kalıplarımızda da ‘farklı olan’ yerine ‘benzer olan’ olmayı tercih ediyoruz. Bu durum halk arasında sürü psikolojisi olarak adlandırılıyor.

BİLİM-TEKNOLOJİ 28.04.2019, 14:17 29.04.2019, 12:04

Yarım asırdan uzun süre önce Sosyal psikolog Solomon Asch, bireyin topluluk içerisindeki davranışlarını gözlemlemek için deneyler yaptı. Asch’in bu deneyler sonucu ulaştığı ve ‘sosyal uyum’ olarak adlandırdığı kavrama bizler ise ‘sürü psikolojisi’ dedik.

Sürü psikolojisi ile hareket eden bireyler, karar alma mekanizmalarını devreden çıkararak insan kalabalıklarının davranış biçimlerini kopyalıyor. Bu durum ise modern toplumlarda oldukça eleştirilen konular arasında.

1950’li yıllarda sürü psikolojisini keşfeden Sosyal psikolog Solomon Asch konuyu bilimsel yöntemlerle araştırmaya koyuldu. Asch, tezini kanıtlayabilmek için daha sonraları ‘Asch deneyi’ olarak anılacak olan ‘sosyal uyum’ deneyini hazırladı.

Asch deneyi başlıyor

Asch, deneyinde bireyin topluluğun kararlarını etkilemedeki rolünü araştıracak ve aynı deneyle topluluğun bireyin kararını etkilemedeki rolünü de ortaya koyacaktı. Asch üniversite öğrencilerinden oluşan bir deney grubu oluşturdu. Deneye katılan öğrenciler deneğin kendileri olmadıklarını biliyordu. Grubun içerisinde sadece 1 öğrenci deneye tabi tutularak gözlemlenecekti. Tüm hazırlıklar tamamlandıktan sonra öğrenciler odaya teker teker alındı. Denek, tüm katılımcıların kendisi gibi deneye tabi tutulduğunu düşünüyordu.

Her 3 kişiden 1’si uyum sağlıyor

Asch deneye anlaşılması çok kolay olan iki farklı grafik getirmişti. Birinci grafikte belirli bir uzunluğa sahip tek çizgi vardı. İkinci grafikte ise boyutları birbirinden farklı 3 adet çizgi vardı. Çizgilerden birisi ilk grafikteki çizgiyle aynı boyuttaydı. Asch katılımcılara ilk grafikteki çizgiyle aynı boyutta olan çizginin hangisi olduğunu sordu.

Soruya tüm katılımcılar doğru cevabı verdiler. Deney farklı grafiklerle birkaç kez daha tekrarlandı ve tüm katılımcılar doğru cevabı verdiler. Yeni bir grafikle deney tekrarlanırken Asch’in planı devreye girdi. Katılımcıların tümü doğru çizgiyi görmelerine rağmen bilerek yanlış cevabı verdiler. Sadece kendisinin deneye alındığını bilmeyen öğrenci doğru cevabı bilmesine rağmen diğer katılımcıların verdiği cevapla aynı cevabı verdi. Asch deneyi farklı gruplarla defalarca tekrar etti fakat sonuç değişmedi. Katılımcıların %32’si doğru cevabı bildiği halde gruptaki diğer kişilerin verdiği cevabı verdi.

Asch yaptığı deneyle ‘sürü psikolojisi’ deyimini kavramsallaştırdı. Toplulukta yaşayan bireylerin topluma uyum sağlamak üzere davranışlar geliştirme eğilimi olduğunu saptadı. Deneyin sonucu gösterdi ki bireylerin düşünce ve kararları toplum baskısıyla kolaylıkla değiştirilebiliyordu.

Deney her seferinde aynı sonucu veriyor

Sosyal uyum deneyinin geliştirilmiş farklı bir versiyonunda yine benzer sonuçlar elde edildi. Asansörde yapılan deneyde, denek ortamın özel oluşturulduğunun farkında değildi. Asansöre binen diğer kişiler ise önceden aralarında anlaşmıştı. Asansörün kapısının kapanmasıyla deney başladı. Katılımcıların tümü sırasıyla tek bir yöne döndüler. Denek ise tek başına farklı bir yöne dönmüştü. Aradan kısa bir süre geçmesiyle deneğin de diğer katılımcıların döndüğü yöne döndüğü gözlemlendi.

Solomon Asch deneyi yapalı yarım asırdan daha uzun süre geçmesine rağmen deney geçerliliğini yitirmedi. Sosyal uyum deneyi uzunca yıllar farklı yaş gruplarında ve farklı toplumlarda defalarca yinelendi. Hiç birinde deneyin sonucu değişmedi. Deneye katılan her 3 denekten 1’i topluluğa uyum sağladı ve gerçek düşüncesini saklamayı tercih etti.  

Yorumlar (0)
16°
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 26 53
2. Başakşehir 26 53
3. Galatasaray 26 50
4. Sivasspor 26 49
5. Beşiktaş 26 44
6. Alanyaspor 26 43
7. Fenerbahçe 26 40
8. Göztepe 26 37
9. Gaziantep FK 26 32
10. Denizlispor 26 31
11. Antalyaspor 26 30
12. Gençlerbirliği 26 28
13. Kasımpaşa 26 26
14. Konyaspor 26 26
15. Malatyaspor 26 25
16. Çaykur Rizespor 26 25
17. Ankaragücü 26 23
18. Kayserispor 26 22
Takımlar O P
1. Hatayspor 28 53
2. Erzurum BB 28 47
3. Bursaspor 28 46
4. Adana Demirspor 28 45
5. Akhisar Bld.Spor 28 45
6. Fatih Karagümrük 28 43
7. Altay 28 43
8. Ümraniye 28 40
9. Giresunspor 27 38
10. Keçiörengücü 28 35
11. Balıkesirspor 28 35
12. Menemen Belediyespor 28 35
13. İstanbulspor 27 33
14. Altınordu 28 31
15. Boluspor 28 25
16. Osmanlıspor 28 24
17. Adanaspor 28 20
18. Eskişehirspor 28 17
Takımlar O P
1. Liverpool 29 82
2. Man City 28 57
3. Leicester City 29 53
4. Chelsea 29 48
5. M. United 29 45
6. Wolverhampton 29 43
7. Sheffield United 28 43
8. Tottenham 29 41
9. Arsenal 28 40
10. Burnley 29 39
11. Crystal Palace 29 39
12. Everton 29 37
13. Newcastle 29 35
14. Southampton 29 34
15. Brighton 29 29
16. West Ham 29 27
17. Watford 29 27
18. Bournemouth 29 27
19. Aston Villa 28 25
20. Norwich City 29 21
Takımlar O P
1. Barcelona 27 58
2. Real Madrid 27 56
3. Sevilla 27 47
4. Real Sociedad 27 46
5. Getafe 27 46
6. Atletico Madrid 27 45
7. Valencia 27 42
8. Villarreal 27 38
9. Granada 27 38
10. Athletic Bilbao 27 37
11. Osasuna 27 34
12. Real Betis 27 33
13. Levante 27 33
14. Deportivo Alaves 27 32
15. Real Valladolid 27 29
16. Eibar 27 27
17. Celta de Vigo 27 26
18. Mallorca 27 25
19. Leganés 27 23
20. Espanyol 27 20