Siyasal İslam böyle yükseldi!

İslam'ın kişisel hayat dışında sosyal ve politik alanlarda da yol gösterici kılınmasını hedefleyen 'siyasal İslam' nasıl yükselişe geçti? Ayrıntılar haberimizde...

ÖZEL HABER 07.09.2019, 13:02 07.09.2019, 15:18 Banu Fırıncılar
Siyasal İslam böyle yükseldi!

habernediyor.com / Analiz

Modern İslam devleti kavramı, halifeliğin kaldırılmasına , Batılı sömürgeci güçlerin İslam toplumları üzerinde etkisinin artmasına ve yeni doğan Siyonist harekete cevap olarak Muhammed Reşid Rıza tarafından geliştirildi. 

İslam devleti kavramına bakarken iki temel etkeni dikkate almamız gerekiyor. Bu etkenlerden ilki, İslam devletini, Avrupa'nın fiziksel hatta daha da önemlisi kültürel olarak yayılmasını 'başka kültürlere tecavüz' olarak yorumlayan bir bağlama yerleştirir. Rıza'yı etkileyen öznel koşullar, Mısır'ın 1882 yılında Britanya tarafından işgal edilmesi ve Mısırlıların ister milliyetçi ister dinî olsun, buna karşı bir cevap vermesi gereğinin ortaya çıkması oldu. Bu, yalnızca işgale karşı değil, Mısır toplumuna sızan fikirlere de bir cevap olmalıydı. İslam devletinin kapsamı bu ikisini birleştirir.  

İkinci bakış açısı ise kavramsaldır. Rönesans, Aydınlanma ve kapitalizmin büyüme çağlarında gelişen Batılı devlet kavramı bireyciliği, özgürlüğü ve hukuku vurgular. Devleti bireysel özgürlüklerin kefili olarak görür. İslam devleti ise grup/cemaat, adalet ve liderlikten ayrı düşünülemez. Devlet, böylece topluluk adaletinin kefili olur.

Bu nedenle İran İslam devriminin arkasındaki itici gücün, sosyo-ekonomik ve siyasi adalet arzusu olması ve o zamandan beri İslamcı hareketlerin siyasi, askerî ve sosyal gündemlerinin adalet açısından biçimlendirilmesi hiç de şaşırtıcı değil.

Batı ile karşılaşma...

19. yüzyılın sonlarında ve 20. yüzyılın başlarında İslam'ın siyasi olarak ifade edilmeye başlaması, İslam'ın modernleşmesi olarak adlandırıldı. İslam, hayatın bütün yönlerini kapsayan ve bunlara uyum sağlayacak kadar esnek bir model gibi görüldü.

Cemalleddin Afgani, Muhammed Abduh ve Muhammed Reşid Rıza'nın eserlerine dayanan bu düşünce akımının, 'modern' olarak adlandırılmasının nedeni Batı ile karşılaşmaydı. Yani Batı'nın teknolojik anlamda üstünlük sağlaması ve bunun sonucunda Batı'nın Müslüman topraklarını sömürgeleştirmesiyle karşılaşma olgusuydu. 

Bu yüzleşme, İslam dininin modernizm ile ne ölçüde bağdaştığı ve Müslümanların Batı'ya nasıl bir cevap vermesi gerektiği sorusunu doğurdu. Onlar, içerde reform yapma yolunu seçtiler. Böylelikle, Müslüman cemaati zayıf düşüren tüm unsurlardan arındırmayı ve güçlendirilmesi için gerekli olan modernizm ve teknoloji unsurlarını bünyelerine almayı amaçladılar.

Pan-Arabizm'in gerçeği yansıtmadığı anlaşıldı

Başından beri modern İslam,ortaya çıkmakta olan laik milliyetçi ideolojilerle rekabet içindeydi ve 20. yüzyılın başlarında İslam dünyasında milliyetçilik açıkça daha baskın olan güçtü. Elbette ki, milliyetçi ve laik ideolojilerin vaatlerini yerine getirmeyi başaramamaları siyasi İslam'ın geçerli bir alternatif olarak doğmasına fırsat verdi. 

Arap dünyasında bu süreci tetikleyen, Mısır, Ürdün ve Suriye'nin 1967 Haziran Savaşı'nda israil karşısında yenilgiye uğramasıydı. O ana kadar Araplar, İsrail karşısında Arap milliyetçiliği bayrağı altında toplanarak Filistin'i kurtaracaklarına inanıyordu. 

1967 Haziran Savaşı, Pan-Arabizm'in gerçeği yansıtmayan bir ideal olduğunun açıkça anlaşılmasını sağladı. İsrail yalnızca savaşı kazanmakla kalmayıp topraklarını en az dört kat genişletmiş, Filistin'in geri kalanını da yutmuştu. 

Filistin'in kurtuluşu için İslam'ı çare olarak gördüler

İslamcı kanattan gelen eleştiriler, Pan-Arabizm'in ahlaken iflas etmesi, Arap milliyetçiliğinin ve laikliğin yalnızca yabancı ideolojilerin bir taklidi olduğu noktalarına odaklanıyordu. Bu eleştirileri yapanlar, yerli değerlere geri dönülmesini savundu ve Arapların, İsrail karşısında savaşı kaybetme nedeninin İslam dininin doğru yolundan ayrılmaları olduğunu öne sürdü. Adaleti de Filistin'in kurtuluşunu da İslam dini sağlayacaktı.

Adaleti de Filistin'in kurtuluşunu da İslam dini sağlayacaktı.

Yeni bağımsızların politikası: Arap sosyalizmi!

Laik milliyetçiliğin iflası, iç siyasetin durumu için de geçerliydi. Yeni bağımsızlığını kazanan Mısır, Suriye, Cezayir veya Irak gibi pek çok ülke, halka eşitlik ve refah vaat eden Arap sosyalizmi politikasını izlemeye karar verdi. 

1970'lere gelince, bu sosyalist kumanda ekonomileri, tıpkı Doğu Avrupa'daki benzerleri gibi bozulmaya başladı, hayat standartları düştü, hatta bazı durumlarda kıtlık, halkın sokağa çıkıp 'ekmek ayaklanmaları' yapmasına yol açtı. Durum, 1980 ve 1990'larda petrol zenginliğinin azalmasıyla, nüfusun ve işsizliğin aşırı ölçüde artmasıyla daha da kötüleşti. 

Ekonomik sorunlar siyasal İslam'ın yükselişini getirdi

Devletin ekonomiyi kurtaramaması, İslamcılara eşitlik ve adalet ilkelerine dayanan alternatif bir ekonomik kalkınma modeli olarak İslam dinini öne sürmeleri için bir gedik açtı. İslamcılar da özellikle yoksul kentlilere hizmet veren sağlık, eğitim ve benzeri sosyal yardım kurumlarında bu boşluğu doldurmaya başladı.

İslamcı yenilenme süreci

1970'lerden itibaren Müslüman Güneydoğu Asya da benzer bir İslamcı yenilenme sürecine girdi: Yeni cami inşaatları çarpıcı bir biçimde arttı, din okulları ve eğitim programları çoğalıp yayıldı, İslamcı yayın pazarı genişledi. Müslüman kültür kurumlarının, özellikle de siyasi örgütlerin sayısı arttı. Bu İslamcı diriliş, büyük ölçüde Orta Doğu'daki gelişmelerden, özellikle de en yoğun biçimde 1979 İran Devrimi'nden esinlendi. 

Aynı zamanda, laik milliyetçilikten kopma ve modernizme farklı bir cevap verme arayışında da açık bir biçimde Orta Doğu'daki gelişmelerin payı vardı. 

Ayrıca Güneydoğu Asya'daki İslamcı yenilenme, bölgeye ve hatta devlete göre değişiyordu, özellikle Müslümanların ekonomik yönden marjinal olduğu Malezya ve Endonezya gibi korporatist devletlerde İslamcılık, her şeyden çok bu ekonomik yapıdan güç alıyordu.

1965'te Singapur'un, Malezya Federasyonundan kovulmasından bu yana, İslam dini Malay kimliğini yeniden tanımlayan bir araç oldu. Bu, Müslüman Malayları Müslüman olmayan Çinlilere karşı kayıran bir 'Yeni Ekonomi Politikası' getirdi. 

Malezya'nın aksine Endonezya'da İslam dini, devlet söyleminin bir parçası olmadı. Bunun yerine İslamlaştırma, halk düzeyinde oldu ama geleneksel hiyerarşileri tehdit eden bu İslamlaştırma, 1988'de Başbakan Sukarno iktidardan düşene kadar devleti tehdit etmedi. Yine de Malezya'da olduğu gibi burada da 1997 Asya malî krizi, yolsuzluğun çok yaygın olması, devletin kalkınma politikalarının başarısızlığı, Endonezyalıların çoğunun işsiz olması ve yoksulluğa düşmesi gibi ekonomik etkenler, İslamcılığın itici gücü oldu. 

Siyasal İslamcıların 3 yolu

Son olarak da siyasal İslamcıların hedeflerine ulaşmak için yaygın olarak kullandıkları 3 önemli yöntemden bahsedelim.

20. yüzyıl İslamcı hareketlerinin çoğunda birçok ortak mağduriyet konusu vardır. İçlerinde en fazla tepki çekenleri Batı kaynaklı iflas etmiş ideolojiler, yolsuzluk, otoritercilik, kentleşme, hızlı sanayileşme, batılılaşma, ABD'nin İsrail'e verdiği kayıtsız şartsız destek, Batı'nın çifte standartlı politikaları, kamu ahlakının bozulması ve küreselleşmenin yarattığı belirsizliklerdir.

Siyasal İslamcılar, bir İslam devleti kurma amaçlarına ulaşmak için ağırlıklı olarak siyasi, sosyal ve eğitsel araçlara güvenirler. Toplumu İslamlaştırmak ve devlette reform yapmak için eldeki devlet sistemi ve siyasi yapı içinde çalışırlar. Amaçlarına 3 önemli yoldan ulaşmaya çalışırlar.

İlk olarak, her biri kendi farklı siyasi platformunda diğer siyasi partiler gibi çalışır, aday çıkartır, seçimlere girer. 

İkincisi, İslamcı partiler, siyasi partilerin, siyasetçilerin ve kurumların daha İslamcı uygulamalar yapmaları, devletin hukuk sistemine İslam hukukunu eklemeleri ve en sonunda kendi İslamcı devlet modellerini benimsemeleri için lobi yapan baskı grubu işlevi görürler.

Üçüncüsü, bir alternatif sosyal hizmet ağı işlevi görürler, klinik, okul, bakım evleri, yayınevleri ve İslamcı bankalar kurmak da dahil olmak üzere toplumsal hizmet projeleri yaparlar.

Yorumlar (0)
16°
hafif yağmur
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Başakşehir 34 69
2. Trabzonspor 34 65
3. Beşiktaş 34 62
4. Sivasspor 34 60
5. Alanyaspor 34 57
6. Galatasaray 34 56
7. Fenerbahçe 34 53
8. Gaziantep FK 34 46
9. Antalyaspor 34 45
10. Kasımpaşa 34 43
11. Göztepe 34 42
12. Gençlerbirliği 34 36
13. Konyaspor 34 36
14. Denizlispor 34 35
15. Çaykur Rizespor 34 35
16. Malatyaspor 34 32
17. Kayserispor 34 32
18. Ankaragücü 34 32
Takımlar O P
1. Hatayspor 34 66
2. Erzurumspor 34 62
3. Adana Demirspor 34 61
4. Akhisar Bld.Spor 34 57
5. Fatih Karagümrük 34 56
6. Bursaspor 34 56
7. Altay 34 54
8. Keçiörengücü 34 50
9. Menemen Belediyespor 34 44
10. Giresunspor 34 44
11. Ümraniye 34 44
12. İstanbulspor 34 40
13. Balıkesirspor 34 38
14. Altınordu 34 37
15. Boluspor 34 33
16. Osmanlıspor 34 30
17. Adanaspor 34 21
18. Eskişehirspor 34 12
Takımlar O P
1. Liverpool 38 99
2. Man City 38 81
3. M. United 38 66
4. Chelsea 38 66
5. Leicester City 38 62
6. Tottenham 38 59
7. Wolverhampton 38 59
8. Arsenal 38 56
9. Sheffield United 38 54
10. Burnley 38 54
11. Southampton 38 52
12. Everton 38 49
13. Newcastle 38 44
14. Crystal Palace 38 43
15. Brighton 38 41
16. West Ham 38 39
17. Aston Villa 38 35
18. Bournemouth 38 34
19. Watford 38 34
20. Norwich City 38 21
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 87
2. Barcelona 38 82
3. Atletico Madrid 38 70
4. Sevilla 38 70
5. Villarreal 38 60
6. Real Sociedad 38 56
7. Granada 38 56
8. Getafe 38 54
9. Valencia 38 53
10. Osasuna 38 52
11. Athletic Bilbao 38 51
12. Levante 38 49
13. Real Valladolid 38 42
14. Eibar 38 42
15. Real Betis 38 41
16. Deportivo Alaves 38 39
17. Celta de Vigo 38 37
18. Leganés 38 36
19. Mallorca 38 33
20. Espanyol 38 25