Afgan kadınlar Taliban’ın kısıtlamalarına rağmen sesini duyurmaya çalışıyor

Taliban’ın Afganistan’ı yeniden ele geçirmesinin üzerinden bir yıl geçti. Taliban 15 Ağustos 2021 tarihinde ülkeyi ele geçirdiğini açıklayıp bu tarihten itibaren çeşitli uygulamalara gitmişti. Ancak Taliban’ın özellikle kadın hakları konusunda yaptığı uygulamalar dünya kamuoyunda da oldukça tepki görmüştü. Bu süreçte kızların okula gitmesi engellenirken kadınların da bir erkek refakatçi olmadan seyahat etmeleri yasaklandı. Afganistan’da uzun süren mücadelelerin ardından Afgan kadınların ettiği temel haklar Taliban yönetimi ile ortadan kaldırıldı ancak aradan bir yıl geçmesine karşın Afgan kadınlar haklarını aramaya devam ediyor. Detaylar haberin ayrıntısında yer alıyor…

DÜNYA 18.08.2022, 19:27 20.08.2022, 10:01 Tayfur Bal
Afgan kadınlar Taliban’ın kısıtlamalarına rağmen sesini duyurmaya çalışıyor

Taliban bir yıl önce Afganistan'ı ele geçirmesinin ardından birçok yasaklama yoluna gitti. Bu dönemde alınan kararla kızların okula gitmesini yasakladı, kadınların toplum içinde burka giymelerini zorunlu kıldı ve kadınların bir erkek refakatçi olmadan seyahat etmelerini yasakladı. Taliban Afganistan'ı ilk olarak 1996'da yönetmişti ve 11 Eylül saldırılarının ardından ABD'nin ülkeyi işgal etmesine kadar geçen sürede yaklaşık beş yıl boyunca ülkeyi yönetmeye devam etti. Grup, kadın karşıtı politikaları nedeniyle tüm dünyada ses getirmişti. Bu beş yıl içinde kadınlar eğitim, çalışma ve siyasi temsil haklarını kaybettiler. Taliban hükümeti o dönemde ayrıca kadınların nasıl giyindiğini, güldüğünü, yürüdüğünü ve konuştuğunu kontrol etmeye çalıştı. Bu nedenle Taliban yeniden iktidara geldiğinde, Afganistan'daki kadınlar uğruna çok mücadele ettikleri haklarını bir kez daha kaybedeceklerinden korktular. Ülkedeki kadınlar Taliban'ın geçtiğimiz yıl yönetimi ele geçirmesinden bu yana hakları için savaşmaya devam ediyorlar. Bölgede araştırmalar gerçekleştiren uzman bir ekip tarafından geçtiğimiz bir yıl boyunca, Taliban'ın kadınları ve kız çocuklarını kontrol etmeye yönelik 70 yeni politikasının yanı sıra Afgan kadın direnişi incelemeye alındı. Daha sonra bu politikalar Taliban'ın geçmişteki çabalarıyla karşılaştırıldı. Araştırmacılar bu inceleme ve karşılaştırmalardan üç çıkarım elde etti.

1. Taliban'ın tavrı değişmedi

Kadınların haklarını elinden almak, Taliban'ın daha önce de uygulandığı bir stratejiydi. Taliban liderleri, 25 yıl önce yaptıkları gibi, kadınları kontrol etmek için aynı politikaları kullanıyor. Bugünkü politikalar 1996-2001 yılları arasında uygulanan politikalarla karşılaştırıldı ve yaklaşık yüzde 70'inin aynı olduğunu görüldü. Uygulanan politikalardaki tek fark, daha yavaş bir şekilde gerçekleştirilmiş olmaları ve bazı yönlerden tepki çekecek düzeyin biraz altında kalıyor olması. Daha önce uygulamalardan ziyade bu kez politikalar kılavuz olarak tanıtıldı ve kademeli olarak zorunlu hale getirildi. Örneğin, Taliban bazı değişiklikleri ulusal olarak açıklamadı. Bunun yerine, uluslararası toplumdan ve Afgan medyasından politikaları gizleyerek iletişim kurmak için el ilanları ve diğer basılı materyalleri kullandı. Bu taktik, bugün Taliban'ın gücünü sorgularken iktidarda kalmaları için meşruiyetin ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Ancak alınan kararlar Afganistan'da yaşayan kadınların hayatını çoktan etkilemiş durumda. Ağustos 2021'den bu yana uygulanan Taliban politikalarının bir listesini aşağıda bulabilirsiniz:

  • Afgan kızlarının eğitim alması engellendi
  • 125 bin kadın devlet işlerinden kovuldu
  • Kadınların araba kullanma hakkı iptal edildi
  • Kadın gazetecilerin yüzde 80'i işten çıkarıldı
  • Kadınların ne giydiğini ve nereye seyahat edebileceği kontrol etti
  • Kadın İşleri Bakanlığı, Ahlak ve Erdem Bakanlığı olarak değiştirildi

Şu anda eğitimden men edilen 5,5 milyondan fazla kız çocuğu var. Taliban, halkın tepkisinden çekinerek kızların eğitime erişimini henüz tamamen yasaklamadı. Ancak sonuç olarak pek bir şey değişmiş değil: Bir politika oluşturana kadar kız çocuklarının eğitimini bir yıldan fazla süre engelleniyor. Bu durum, değişen taktiklere rağmen Taliban'ın hedeflerinin nasıl değişmediğinin çok iyi bir örneği olarak gösteriliyor.

2. Afgan kadınlar direnmeye devam ediyor

Taliban'ın taktik değişikliği, kısmen, kadınların kendi yönetimlerine karşı tepki ile yaklaştıkları için gerçekleşti. Kadınların önderliğindeki protestolar ve çevrimiçi kampanyalar, Taliban politikalarına karşı geri püskürtüldü. Yaklaşık 100.000 tweet, yapılan halk protestoları ve ulusal konferansları da içeren sosyal medya kampanyaları ile alınan kararlara karşı çıkıldı. Ayrıca kadın liderler, İslam alimleri, yerel imamlar ve bazı eski politikacılar medyada defalarca kadın haklarını savundular. Ancak, batı ana akım medyası bu direniş hakkında pek haber yapmadı. Öte yandan uluslararası toplum, Taliban'ın kadınlara yönelik politikalarını onlarca kez kınadı. Birleşmiş Milletler, İnsan Hakları İzleme Örgütü, Uluslararası Af Örgütü, Avrupa Birliği, ABD Dışişleri Bakanlığı ve Katar Dışişleri Bakanı tarafından açıklamalar yapıldı. Buna karşılık, Taliban protestoculara yönelik oldukça sert yaptırımlar uyguladı. Uluslararası raporlara göre bazı protestocular gözaltına alınırken bazılarına ise işkence bile yapıldı. Taliban ayrıca yerel medyayı ve gazeteleri kapatarak Afganistan'ın medya ortamı üzerindeki hakimiyetini genişletti. Geçtiğimiz yılın Ağustos ayından bu yana, 132 radyo, 52 TV istasyonu ve 49 çevrimiçi medya kuruluşu dahil olmak üzere tüm medya kuruluşlarının neredeyse yarısı kapatıldı. Taliban yönetimi bu ve benzeri kararlarla birlikte medyada pek çok alana el atarak insanların bilgi edinme ve eğlenme kanallarını kapatmış oldu.

3. Bir kontrol yöntemi olarak haklara müdahale etmek

Taliban liderleri, Afgan toplumunun kontrolünü elinde tutmak için kadınlara ve kız çocuklarına baskı yapıyor. Kadınları boyun eğdirmek, yönetim stratejileri için o kadar temel bir politika olarak görülüyor ki, Taliban yönetimi bunu gerçekleştirmek adına uluslararası meşruiyetten ve 600 milyon dolar tutarındaki yardımdan vazgeçmeye istekli. Taliban politikaları, tüm erkeklerin Afgan kadınlarına göre daha üstün hissetmelerini sağlayarak onlara daha yüksek bir statü hissi de veriyor. Kadınları boyun eğdirmek aynı zamanda Afgan toplumunda erkeklere statü sağlayan ve onların yönetimi için bir seçim bölgesi yaratan eski tarihi vizyonu da yansıtıyor. Bu strateji aynı zamanda Taliban'ın kadın haklarını, geçim kaynaklarını ve bedenlerini ihlal ederek tüm nüfusa yüklenmesine ve boyun eğdirmesine izin veren bir sosyal kontrol biçimi olarak da görülüyor. Taliban'ın politikasını değiştirmek kolay olmayacak çünkü kadınların haklarını almak yönetim stratejilerinin merkezinde yer alıyor. Ancak Taliban liderleri için önemini anlamak, Taliban davranışını etkilemek için oldukça önemli.

Uluslararası toplum ne yapabilir?

Şu anda, Afganların yüzde 97'si yoksulluk içinde yaşıyor. Bu oran Taliban'ın yönetimi devralmasından önceki oranın neredeyse iki katı. Öte yandan, Taliban üzerindeki ekonomik ve siyasi baskı ne kadar büyükse, kadınları ve kızları kontrol etme stratejilerini ikiye katlama olasılıkları da o kadar artıyor. Ancak Afganistan'ın uzun süre hayatta kalması, kadınların ve kız çocuklarının eğitimini ve haklarının korunmasını gerektiriyor. Bu gerçekleşmeden, toplum muhtemelen Taliban yönetiminin sert politikalarından asla tam olarak kurtulamayacak. Kız çocuklarının eğitime erişimi, uluslararası yardım için bir ön koşul olarak kalmalı. Ancak bu yeterli değil. Taliban'ın eğitim bakan yardımcısı geçtiğimiz günlerde, Afganistan'ın kızlar için hazırlanan yeni müfredatta kız çocuklarına Taliban'ın iyi eşler ve anneler olarak gördüğü kişi olmayı öğretmeye odaklanacağını açıkça söyledi. Bu açıklamalar bile Taliban'ın Afgan kadınlarını toplumun hangi kesimine ve ne tür kalıplar içerisine koymaya çalıştığını açık bir şekilde gözler önüne seriyor. Bu tür uygulamalar devam ederse, Taliban tüm nesil Afgan kızlarını boyun eğdirecek ve güçsüzleştirecek.

Afgan kadınlar sessiz kalmayı reddediyor

15 Ağustos'ta, Taliban'ın Afganistan'ı ikinci kez zorla ele geçirmesinin üzerinden bir yıl geçmiş oldu. Geçtiğimiz yıl, 1996-2001 yılları arasında birçok kadın haklarının ihlaline hızlı bir dönüşe tanık olundu. Korkulduğu gibi, Taliban, kadınların istihdama, eğitime, siyasi temsile ve hatta hareket özgürlüğüne erişimini sınırlamak da dahil olmak üzere, kadın ve kız çocuğu hakları açısından geçmişteki çeşitli başarıları tersine çevirdi. Kadınlara ve kız çocuklarına yönelik şiddet de yükselişteyken, Taliban son yirmi yılda birçok kişinin onaylamak ve ulusal hukukun bir parçası haline getirmek için çok çalıştığı insan haklarına ilişkin tüm uluslararası standartları görmezden geliyor.

Afgan kadınlar ne istiyor?

Tüm bu yaptırımlara ve kararlara rağmen gerek ülke içindeki gerekse Ağustos 2021'den bu yana kaçmak zorunda kalan Afgan kadınlar haklarına yönelik bu saldırılar karşısında sessiz kalmayı reddediyor. Müslüman Kanunları Altında Yaşayan Kadınlar ağının üyeleri, şu anda Kanada'dan Almanya ve Yunanistan'a kadar uzanan ülkelerde sürgünde olan kadın aktivistler, liderler ve eski politikacılarla konuşmaya devam ediyor. Bu sayede Afganistan'da kadın hakları için devam eden mücadele ve onların çeşitli direniş stratejileri birçok kesim tarafından daha net bir şekilde öğrenilebiliyor. Siyasi farklılıklarına rağmen, kadınların çoğu Taliban'a ve kadın hakları, demokrasi ve insan hakları konusundaki muhafazakar duruşlarına karşı ortak bir cephe kurmaya kararlı. Taliban'ın dönüşünün travması ve ülkelerinden ani bir şekilde uzaklaşmaları ile mücadele etmelerine karşın bu kadınların çoğu kendilerini Afgan kadınlarının temsilcileri olarak görmeye devam ediyor. Farklı ülkelere giderek buralarda diğer kadın ve kadın gruplarıyla ağ kuruyorlar ve Afgan kadın hakları konusunda harekete geçmek için uluslararası topluluktan destek almaya çalışıyorlar. Bu çabalar, 2004 yılında kabul edilen anayasal cinsiyet kotası sayesinde, parlamentodaki sandalyelerin en az yüzde 27'sinin kadınlara ayrıldığı Afganistan'daki kadınların çalışmalarının devamı niteliğinde görülüyor. Sivil toplum, hükümet ve parlamento üyesi olarak kadınlara kamusal hayatın açılması Afganistan'ı değiştirdi ve kadınlar bu başarıların ellerinden kayıp gitmesine izin vermemekte kararlı. Bir kadın aktivist yaptığı açıklamada şu sözlere yer verdi:

Parlamento kotaları bize siyasetin kapılarını açtı ve kendimizi en azından yasal olarak eşit ve hak sahibi vatandaşlar olarak görmemiz için bize güven verdi. Bu, kadınları bir insandan çok bir tehdit olarak gördükleri için Taliban dönemi sonrası yaşanan önemli bir değişimdi.

Ülke içinde kadınları ve demokrasi yanlısı güçleri desteklemek nihai amaç

Sürgündekiler aktivizmlerini üç ana başlık etrafında yoğunlaştırıyorlar. Bunlardan ilki ise ülke içindeki kadınları ve demokrasi yanlısı güçleri desteklemek. Uluslararası toplumun ve büyük batılı güçlerin anti-demokratik ve aşırılık yanlısı Taliban'ı meşru bir hükümet olarak tanımamasını ve kadınlara, azınlıklara ve sivil toplum örgütleyicilerine karşı yaptıklarını görmezden gelmelerini sağlamak Afgan kadınların en büyük odak noktası olarak görülüyor. Uluslararası toplumu, özellikle Afganistan'daki Taliban'a ve onların insan hakları ihlallerine yönelik küresel ilginin daha az olduğu bir zamanda, insan hakları, barış ve güvenlik vaatlerinden sorumlu olduklarını düşündürmeye devam etmek. Sürgündeki kadınlar bir araya gelerek gruplar ve siyasi platformlar oluşturdular ve Taliban yönetimi hakkında uluslararası farkındalığı artırmak için çalışmaya devam ediyorlar. Bu çabaların bir parçası olarak, taleplerini dile getirmek ve Afganistan'daki ilgili siyasi gelişmeleri tartışmak için kamuoyuna açıklamalar yapıyor, medya röportajlarına katılıyor, makaleler yazıyor ve seminerler ve web seminerleri düzenliyorlar. Kendi siyasi çıkarları için Afganistan'daki kadın haklarını göz ardı etmemeleri adına uluslararası toplum ve batılı güçler arasında destek toplamaya çalışıyorlar. Ayrıca, ikamet ettikleri çeşitli ülkelerdeki barış ve insan hakları aktivistleriyle ittifaklar kurmaya da devam ediyorlar.

Uluslararası örgütlerin önemi

Kadınların paylaştığı temel endişelerden biri, batılı hükümetlerin Taliban'ın sert yönetimini örtbas etmeyi ve onlara meşruiyet vermeyi uygun bulma olasılığı. Kadınlar, Taliban'ın sözde İslami yönetimine yönelik herhangi bir hoşgörünün, bölgedeki ve ötesindeki diğer gruplar için olumsuz etkileri olacağına işaret ediyor. Birçok Afgan kadın lider, Taliban'ın İslam'ı kendi çıkarları için nasıl silahlandırdığını göstermek için uluslararası topluma, Müslüman çoğunlukta olan birçok ülkenin kadınlara yönelik bu denli acımasız kararlar almadığını ve huzur içinde yaşamaya devam ettiklerini hatırlatmaya çalışıyor. Taliban yönetiminin İslam dışı doğasının altını çizmek, sürgündeki kadın aktivizminin en büyük amacı oldu ve bu çalışmalar çoğu zaman diğer kadın hakları grupları ve kadın hakları üzerinde uygulanan politikaların tehlikeleri konusunda farkındalık yaratan hareketlerle işbirliği içinde gerçekleştirildi. Buna Müslüman Kanunları Altında Yaşayan Kadınlar ağı da dahil. Afganistan'dan gelen bu kadın aktivistler, Birleşmiş Milletler, Avrupa Birliği ve diğer uluslararası örgütlerin Afganistan'ın mevcut siyasi kargaşası üzerindeki önemli etkisinin farkındalar. Sonuç olarak, bu kuruluşlara kendi insan hakları standartlarına uymalarını hatırlatarak destek bulmaya çalışıyorlar.

Haksızlıkları haykırmak

Afgan kadınlar şu anda Birleşmiş Milletler'i, Afgan uzlaşması ve barışını desteklemek adına uluslararası görüşmelere izin vermek için grubun liderliğine verilen ve Taliban üyelerine yönelik bir seyahat yasağı muafiyetini güncellememeye çağırıyor. Afganistan'daki kadınlar okula gitme, sağlık merkezlerini ziyaret etme veya sadece evlerini terk etme hakkından mahrum bırakılırken, Afgan kadınlar Taliban'ın siyasi hedefleri doğrultusunda uluslararası seyahat etmesine izin veren ciddi adaletsizliği dile getiriyor. Ukrayna'daki savaş ve halkın Afganistan'dan uzaklaşmasıyla hükümetler, Taliban yönetimi altında yaşayan Afgan halkına verdikleri sözleri yerine getirmiyorlar. Kanada hükümeti, insan haklarına ve feminist politikalara olan bağlılığına ve Kanada hükümetiyle birlikte çalışan Afganlara yardım etme konusundaki kamu taahhüdüne rağmen, Afganistan için özel programını kapatıyor. Birçok Afgan bunu bir ihanet olarak görürken, birçok Kanadalı ise bunu Kanada'nın insani değerleriyle çeliştiğini düşünüyor. Taliban'ın Afganistan'ı ele geçirmesinin yıldönümünde, dikkatimizi ülkeye yönlendirmenin ve Afganistan'a barış, güvenlik, cinsiyet eşitliği, insan hakları ve demokrasi getirme stratejileri konusunda dünya kamuoyuna tavsiyelerde bulunmak için en iyi konumda olabilecek kişileri dinlemenin zamanı geldi: kadın aktivistler ve liderler.

Yorumlar (0)
21
az bulutlu